Artykuł 116 ust. 2: Przywrócenie obywatelstwa niemieckiego potomkom osób prześladowanych
Konstytucyjna droga przywracająca obywatelstwo osobom, które zostały go pozbawione w latach 1933–1945, oraz ich potomkom.
Artykuł 116 ust. 2 Ustawy Zasadniczej przywraca obywatelstwo niemieckie osobom, które zostały go pozbawione z powodów politycznych, rasowych lub religijnych w latach 1933–1945, a także ich potomkom. W większości przypadków chodzi o rodziny prześladowane pod rządami nazistów — zazwyczaj rodziny żydowskie, które uciekły lub zostały pozbawione obywatelstwa. Zazwyczaj nie pobiera się opłaty, a dopuszcza się posiadanie podwójnego obywatelstwa.
Co przewiduje art. 116 ust. 2
Jest to konstytucyjne prawo do przywrócenia obywatelstwa. Jeżeli obywatel niemiecki został pozbawiony obywatelstwa w okresie od 30 stycznia 1933 r. do 8 maja 1945 r. z powodów politycznych, rasowych lub religijnych, art. 116 ust. 2 przywraca mu je – jemu samemu oraz jego potomkom. W odróżnieniu od zwykłego dziedziczenia, prawo to nie traci mocy w przypadku utraty obywatelstwa w tym okresie; utrata ta jest właśnie tym, co ono odwraca.
Komu to pomaga
W przeważającej większości są to rodziny osób prześladowanych przez reżim nazistowski — najczęściej rodziny żydowskie, które uciekły z Niemiec lub zostały formalnie pozbawione obywatelstwa. Jeśli przodek utracił niemieckie obywatelstwo z powodu prześladowań, jego potomkowie mogą zazwyczaj ubiegać się o jego przywrócenie, często nawet kilka pokoleń później.
Artykuł 116 ust. 2 a drogi deklaracyjne przewidziane w StAG
Artykuł 116 ust. 2 stanowi podstawową ścieżkę konstytucyjną. Artykuły 5 i 15 ustawy o obywatelstwie (StAG) stanowią uzupełnienie tej drogi w postaci procedur deklaracyjnych, które wypełniają pozostałe luki — § 15 dotyczy osób prześladowanych, których przypadki wykraczają poza ścisłe brzmienie art. 116 ust. 2, a § 5 dotyczy osób wykluczonych na skutek historycznych przepisów dyskryminujących ze względu na płeć. Dokładne prześledzenie historii swojej rodziny pozwoli ustalić, która z tych dróg ma zastosowanie; często się one pokrywają.
Co należy udowodnić
Ciąg aktów stanu cywilnego łączący cię z prześladowanym przodkiem, dowód niemieckiego obywatelstwa tego przodka oraz dowód prześladowań lub utraty obywatelstwa — dokumenty dotyczące pozbawienia obywatelstwa, dokumenty emigracyjne lub deportacyjne albo wpisy w archiwach, takich jak Archiwum w Arolsen.
Gdzie złożyć wniosek
Wnioski o przywrócenie obywatelstwa zazwyczaj składa się w Bundesverwaltungsamt (BVA) lub w odpowiedniej niemieckiej placówce zagranicznej, w zależności od miejsca zamieszkania. BVA publikuje aktualne wytyczne — przed złożeniem wniosku zawsze należy sprawdzić najnowsze informacje.
Artykuł 116 w skrócie
Jeśli Twoi przodkowie uciekli z Niemiec w latach 1933–1945, aby uniknąć prześladowań nazistowskich, Niemcy mogą dziś przywrócić obywatelstwo ich potomkom. Artykuł 116 ust. 2 stanowi jedną z najbardziej otwartych ścieżek uzyskania obywatelstwa na świecie: nie wymaga egzaminu językowego ani spełnienia wymogu pobytu, a wnioskodawca zachowuje swoje obecne obywatelstwo. Dotyczy to zarówno osób, którym formalnie odebrano obywatelstwo, jak i tych, które utraciły je w wyniku przymusowej emigracji. Rozpatrzenie sprawy zależy od dwóch czynników — dowodu niemieckiego obywatelstwa przodka oraz dowodu związku z prześladowaniami — a są to dokumenty, które nadal znajdują się w niemieckich archiwach. Znalezienie właśnie tych dokumentów jest głównym tematem niniejszego przewodnika.
Jak przebiega przywrócenie obywatelstwa, krok po kroku
- Zidentyfikuj prześladowanego przodka. Ustal, kto z Twojej rodziny posiadał niemieckie obywatelstwo i utracił je lub uciekł w okresie od 30 stycznia 1933 r. do 8 maja 1945 r.
- Udowodnij niemieckie obywatelstwo. Wykorzystaj akty urodzenia, małżeństwa lub zameldowania, paszporty albo akta naturalizacji i pozbawienia obywatelstwa, które wskazują, że przodek był obywatelem niemieckim.
- Udowodnij prześladowanie lub utratę obywatelstwa. Wykazy pozbawienia obywatelstwa w „Reichsanzeiger”, dokumenty dotyczące emigracji i deportacji, akta restytucyjne lub wpisy w archiwach, takich jak Archiwa Arolsen.
- Ustal linię pochodzenia. Nieprzerwany łańcuch aktów stanu cywilnego — aktów urodzenia i małżeństwa — łączący cię z tym przodkiem.
- Złóż wniosek. Wnioski o przywrócenie obywatelstwa zazwyczaj kieruje się do Bundesverwaltungsamt (BVA) lub do niemieckiej placówki dyplomatycznej w miejscu zamieszkania. Przed złożeniem wniosku zapoznaj się z aktualnymi wytycznymi BVA.
Dla większości rodzin najtrudniejsze są etapy 2 i 3 związane z poszukiwaniem dokumentów — ustalenie, który urząd lub archiwum posiada właściwy dokument dotyczący odpowiedniego miejsca i daty. Właśnie to mapujemy. Jeśli uważasz, że Twoja rodzina może kwalifikować się do przywrócenia obywatelstwa lub posiada ścieżkę pochodzenia, najszybszym sposobem na sprawdzenie, na jakim etapie się znajdujesz, jest nasza bezpłatna weryfikacja kwalifikowalności.
Czy muszę udowodnić, że mój przodek był Żydem?
Nie – wystarczy wykazać, że utracili oni niemieckie obywatelstwo w wyniku prześladowań na tle politycznym, rasowym lub religijnym w latach 1933–1945. Większość spraw dotyczy rodzin żydowskich, ale kryterium decydującym są prześladowania, a nie sama religia.
Czy pobierana jest opłata lub wymagany jest egzamin językowy?
Przywrócenie obywatelstwa na podstawie art. 116 ust. 2 zazwyczaj nie wiąże się z żadną opłatą ani testem z języka czy testem na miejsce zamieszkania.
Ile pokoleń może ubiegać się o przywrócenie obywatelstwa?
Przywrócenie obywatelstwa obejmuje linię przodka, który był prześladowany, aż do wszystkich potomków — nie ma ustalonego limitu pokoleń.
Kto kwalifikuje się na podstawie art. 116 ust. 2?
Potomkowie osób pozbawionych niemieckiego obywatelstwa w latach 1933–1945 z powodów politycznych, rasowych lub religijnych – a w praktyce również ci, którzy zostaliby pozbawieni obywatelstwa, gdyby nie wyemigrowali wcześniej. Nie ma ograniczeń co do liczby pokoleń.
Czy istnieje termin na złożenie wniosku na podstawie art. 116?
Nie. W przeciwieństwie do procedury deklaracyjnej na podstawie § 5, art. 116 ust. 2 nie przewiduje terminu ani ograniczenia pokoleniowego — uprawnieni potomkowie mogą złożyć wniosek w dowolnym momencie.
Jakie dowody wskazują, że mój przodek był prześladowany?
Listy pozbawionych obywatelstwa, akta emigracyjne i restytucyjne oraz rejestry społeczności lub obozów. Ustalenie, gdzie te dokumenty się zachowały, jest właśnie przedmiotem niniejszego przewodnika.